I. TỔNG QUAN VÀ BỐI CẢNH
- Thời gian bắt đầu: Ngày 28 tháng 2 năm 2026.
- Các bên tham chiến chính:
- Liên minh: Hoa Kỳ, Israel và các đồng minh khu vực.
- Iran & Trục Kháng chiến: Iran, Hezbollah (Liban), Houthi (Yemen), các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq/Syria.
- Mật danh chiến dịch:
- Hoa Kỳ: Operation Epic Fury (Chiến dịch Cơn thịnh nộ Sử thi) / Operation Terror Fury.
- Israel: Chiến dịch Sư tử gầm (Operation Roaring Lion) / Chiến dịch Genesis (Khởi nguyên).
- Bối cảnh: Làn sóng biểu tình bùng phát mạnh mẽ tại hơn 100 thành phố ở Iran từ tháng 12/2025 do khủng hoảng kinh tế và bất ổn chính trị. Mỹ đưa ra 3 yêu sách cốt lõi (ngừng làm giàu uranium, giới hạn tên lửa đạn đạo, dừng hỗ trợ các nhóm vũ trang khu vực) và triển khai lực lượng quân sự quy mô lớn tại vùng Vịnh trước khi khởi động các đợt không kích.
II. DÒNG THỜI GIAN & DIỄN BIẾN CHIẾN SỰ
28/02/2026: Mở màn không kích (Genesis / Epic Fury) & Ám sát Ali Khamenei
01/03 – 06/03: Iran đáp trả toàn vùng Vịnh; Hezbollah & Houthi tham chiến
07/03 – 27/03: Mỹ-Israel tập kích hạ tầng hạt nhân/năng lượng; Đổi mới mục tiêu “Đầu hàng vô điều kiện”
28/03 – 07/04: Lính thủy đánh bộ Mỹ tham chiến; F-15E Mỹ bị bắn hạ & CSAR cứu hộ
08/04 – 13/04: Lệnh ngừng bắn 2 tuần (Trung gian Pakistan); Israel mở Chiến dịch Bóng tối Vĩnh cửu tại Liban
13/04 – 18/06: Mỹ phong tỏa hải quân cảng biển Iran (Project Freedom); Ký Bản ghi nhớ Islamabad
08/07 – Nay: Tái bùng phát xung đột; Mỹ-Israel oanh tạc 90 mục tiêu ven biển Iran
1. Mở màn cuộc tấn công & Đòn đáp trả ban đầu (28/02 – 06/03/2026)
- Tấn công phủ đầu (28/02): Liên quân Mỹ-Israel huy động hơn 200 máy bay chiến đấu, tên lửa Tomahawk, hệ thống HIMARS và drone Scorpion Strike không kích các cơ quan chỉ huy ở Tehran, Qom, Isfahan. Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei bị ám sát ngay trong đêm mở màn.
- Iran đáp trả diện rộng: Iran phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo và UAV nhắm vào lãnh thổ Israel, Hạm đội 5 Mỹ tại Bahrain, cùng các cơ sở quân sự/dân sự tại UAE, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê Út, Jordan và căn cứ Akrotiri của Anh tại Síp.
- Mở rộng mặt trận: Hezbollah chính thức tham chiến từ ngày 02/03; Houthi tái khởi động tập kích Biển Đỏ. Tàu hộ vệ IRIS Dena của Iran bị tàu ngầm Mỹ đánh chìm ngoài khơi Sri Lanka ngày 04/03.
2. Leo thang đánh phá hạ tầng chiến lược (07/03 – 27/03/2026)
- Đánh phá hạ tầng năng lượng & hạt nhân: Liên quân oanh tạc Đảo Kharg (trung tâm xuất khẩu 90% sản lượng dầu Iran), mỏ khí South Pars, cơ sở hạt nhân Natanz, tổ hợp nước nặng Arak và nhà máy bánh vàng Ardakan. Iran đáp trả bằng cách tấn công cơ sở LNG ở Qatar và nhà máy lọc dầu BAZAN ở Haifa.
- Tổn thất không quân: Tiêm kích F-35 Mỹ bị hư hại thực chiến (19/03); tiêm kích F-15E của Mỹ bị bắn hạ (03/04), dẫn đến chiến dịch giải cứu phi công khốc liệt kéo dài 48 giờ.
- Thay đổi mục tiêu: Tổng thống Trump chuyển từ kêu gọi người dân Iran khởi nghĩa sang yêu cầu chính quyền Tehran “Đầu hàng vô điều kiện”.
3. Lệnh ngừng bắn tạm thời & Tấn công Liban (08/04 – 13/04/2026)
- Thỏa thuận 10 điểm: Mỹ, Israel và Iran chấp thuận lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần do Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif làm trung gian.
- Chiến dịch Bóng tối Vĩnh cửu: Israel tuyên bố lệnh ngừng bắn không áp dụng cho Liban và mở chiến dịch quy mô lớn vào Hezbollah (khiến 254 người chết, 1.165 người bị thương). Iran đáp trả bằng việc phong tỏa lưu thông qua Eo biển Hormuz.
4. Chiến dịch Phong tỏa hải quân song phương (13/04 – 18/06/2026)
- Mỹ áp đặt phong tỏa (Project Freedom): Hải quân Mỹ chặn bắt tất cả tàu thuyền ra vào các cảng của Iran, gây thiệt hại kinh tế ước tính 435 triệu USD/ngày cho Tehran.
- Ký kết Bản ghi nhớ Islamabad: Sau các đợt đàm phán tan vỡ rồi nối lại, ngày 17/6, Mỹ và Iran ký kết bản ghi nhớ chấm dứt chiến tranh (Iran cam kết không mua/sản xuất vũ khí hạt nhân, pha loãng uranium làm giàu; Mỹ gỡ bỏ phong tỏa hải quân).
5. Tái bùng phát chiến sự (08/07/2026 – Nay)
- Hủy bỏ Biên bản ghi nhớ: Tổng thống Trump tuyên bố chấm dứt thỏa thuận sau khi Iran tấn công các tàu thương mại để tái khẳng định chủ quyền tại Eo biển Hormuz.
- Tập kích bờ biển: CENTCOM không kích khoảng 90 mục tiêu quân sự ven biển của Iran (Bushehr, Chabahar, Jask, Konarak, Abu Musa, Bandar Abbas).
III. BẢNG THỐNG KÊ THƯƠNG VONG VÀ THIỆT HẠI ĐẦY ĐỦ
1. Thống kê thương vong theo quốc gia (Tính đến 23/08/2026)
| Quốc gia / Đơn vị | Ước tính thấp | Ước tính cao | Chi tiết ghi nhận |
| TỔNG CỘNG TOÀN CHIẾN TRƯỜNG | 8.000 | 54.805 | Biến động tùy thuộc nguồn thống kê chính thức / độc lập |
| Liban | 4.324 | 12.221 | Bộ Y tế Liban ghi nhận (bao gồm 2.500 – 10.000 theo IDF, ~1.000 Hezbollah) |
| Iran | 3.528 | 33.000 | 33.000 (theo OCHA), 27.170 (Chính quyền Iran), 6.000–15.000 (theo IDF), 3.684 (HRANA) |
| Israel | 72 | 7.841 | Bao gồm 1.468 binh sĩ tử nạn |
| Quân đội Hoa Kỳ | 20 | 629 | Tử nạn và thương vong trong tác chiến |
| Iraq | 146 | 522 | Dân quân và lực lượng an ninh |
| Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) | 15 | 246 | Dân thường và lao động nước ngoài |
| Kuwait | 12 | 190 | Bao gồm sĩ quan an ninh và dân thường |
| Oman | 16 | 35 | Công nhân cảng Duqm và khu vực duyên hải |
| Jordan | 0 | 29 | Thương vong do mảnh vỡ tên lửa đánh chặn |
| Bahrain | 2 | 51 | Công nhân và hạ tầng khu công nghiệp |
| Qatar | 1 | 21 | Thương vong tại khu công nghiệp/căn cứ |
| Ả Rập Xê Út | 3 | 23 | Tấn công vào khu phức hợp và cơ sở năng lượng |
| Palestine | 4 | 13 | Ảnh hưởng từ các cuộc tập kích liên đới |
| Syria | 4 | 6 | Pháo kích biên giới |
| Yemen | 6 | 6 | Lực lượng Houthi |
| Quân đội Pháp | 1 | 7 | Binh sĩ đồn trú/căn cứ |
| Azerbaijan | 0 | 4 | Dân thường trong vụ tập kích Sân bay Nakhchivan |
| Lực lượng UNIFIL (LHQ) | 8 | 16 | Indonesia (4-5), Pháp (2), Ghana (4), Malaysia (2), Serbia (1), Tây Ban Nha (1), El Salvador (1), Ba Lan (1), Nepal (1) |
2. Danh sách giới lãnh đạo & Sĩ quan cấp cao Iran bị tiêu diệt
| Nhân vật / Chức vụ | Ngày ghi nhận | Bối cảnh / Vị trí bị oanh tạc |
| Ali Khamenei (Lãnh tụ Tối cao Iran) | 28/02/2026 | Không kích vào Khu phức hợp Lãnh đạo, Pasteur, Tehran |
| Abdolrahim Mousavi (Tổng tham mưu trưởng Quân đội) | 01/03/2026 | Không kích trụ sở chỉ вой |
| Mahmoud Ahmadinejad (Cựu Tổng thống Iran) | 01/03/2026 | Oanh tạc mục tiêu chính quyền tại Tehran |
| Ali Shamkhani (Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao) | 01/03/2026 | Không kích cùng 4 quan chức Bộ Tình báo |
| Aziz Nasirzadeh (Bộ trưởng Quốc phòng) | 01/03/2026 | Đợt oanh tạc của Không quân Israel |
| Mohammad Pakpour (Chỉ huy Lục quân IRGC) | 01/03/2026 | Đợt oanh tạc của Không quân Israel |
| Akbar Ghaffari (Thứ trưởng Bộ Tình báo) | 12/03/2026 | Không kích trực tiếp tại Tehran |
| Ali Larijani (Thư ký An ninh Quốc gia Tối cao kế nhiệm) | 17/03/2026 | Không kích mục tiêu lãnh đạo |
| Gholamreza Soleimani (Tư lệnh Lực lượng Basij) | 17/03/2026 | Không kích phối hợp Mỹ-Israel |
| Esmaeil Khatib (Bộ trưởng Tình báo Iran) | 18/03/2026 | Không kích ban đêm |
| Alireza Tangsiri (Tư lệnh Hải quân IRGC) | 27/03/2026 | Tiêu diệt trong chiến dịch khai thông Eo biển Hormuz |
| Makram Atimi (Chỉ huy Lực lượng Tên lửa Đạn đạo) | 02/04/2026 | Không kích tại khu vực Kermanshah |
| Majid Khademi (Trưởng ban Tình báo IRGC) | 06/04/2026 | Không kích phối hợp Mỹ-Israel |
Ali Khamenei vào ngày 12 tháng 2 năm 2026, 16 ngày trước khi bị ám sát
3. Thiệt hại Kinh tế, Hạ tầng & Kỹ thuật
- Chi phí chiến tranh:
- Mỹ tiêu tốn 3,7 tỷ USD trong 100 giờ đầu tiên (ước tính trung bình 890 triệu USD/ngày).
- Năng lượng & Hàng hải:
- Giá dầu thế giới tăng vọt hơn 40%.
- Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh hàng hải tăng từ 0,2%–0,5% lên 3% giá trị tàu và hàng hóa.
- Kho tên lửa đạn đạo của Iran giảm mạnh từ hàng nghìn quả xuống còn dưới 1.000 quả chỉ sau 1 tuần giao tranh (tần suất phóng tên lửa giảm 92%, UAV giảm 92%).
- Tê liệt Hạ tầng Đám mây & Mạng Internet:
- 3 trung tâm dữ liệu của Amazon Web Services (AWS) tại UAE và Bahrain bị UAV tập kích gây ngập nước và hỏa hoạn, làm ngưng trệ toàn bộ dịch vụ đám mây (S3) tại Trung Đông.
- Internet nội địa Iran bị cắt đứt gần như hoàn toàn (khả năng kết nối giảm xuống chỉ còn 4%).
- Thiệt hại Dân sự & Văn hóa:
- Hơn 10.000 địa điểm dân sự, 65 trường học và 32 cơ sở y tế tại Iran bị hư hại.
- Vụ không kích trường tiểu học nữ sinh tại Minab khiến 148 học sinh tử vong.
- Các di sản văn hóa thời Safavid nổi tiếng ở Isfahan (Cung điện Chehel Sotoun, Ali Qapu, Dinh thự Rakib Khaneh) bị phá hủy hoặc hư hại nặng.
IV. TÁC ĐỘNG ĐỊA CHÍNH TRỊ VÀ PHÁP LÝ
- Tranh cãi Luật pháp Quốc tế & Nội địa Mỹ:
- Chính quyền Tổng thống Trump bị chỉ trích vượt thẩm quyền chiến tranh của Quốc hội Hoa Kỳ (War Powers Resolution).
- Việc Iran phong tỏa và rải thủy lôi tại Eo biển Hormuz bị xem là vi phạm Công ước Luật biển Liên Hợp Quốc (UNCLOS) và Công ước Hague VIII.
- Châu Âu can thiệp quân sự:
- Pháp, Đức, Anh, Hy Lạp, Ý và Tây Ban Nha triển khai lực lượng hải quân và đồn trú tại đảo Síp để tạo gọng kìm răn đe nguy cơ tập kích từ IRGC.
- Xáo trộn địa chính trị toàn cầu:
Cuộc chiến làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng sang Trung Quốc, làm suy giảm ảnh hưởng của Nga tại Trung Đông, đồng thời làm phân tán sự chú ý của Mỹ đối với xung đột tại Ukraina.
Nguồn: Wikipedia
