Chiến tranh Nga – Ukraina là một cuộc xung đột vũ trang đang diễn ra bắt đầu vào tháng 2 năm 2014, chủ yếu liên quan đến Nga cùng các lực lượng thân Nga một bên, và bên còn lại là Ukraina. Xung đột ban đầu tập trung vào tình trạng của Krym và khu vực Donbas, vốn được quốc tế công nhận là một phần của Ukraina. Quá trình xung đột bao gồm việc Nga sáp nhập Krym (2014), chiến tranh Donbas (2014 đến nay), các sự cố hải quân, chiến tranh mạng, căng thẳng chính trị và việc Nga điều động quân đội gần biên giới với Ukraina từ năm 2021. Nga đưa quân vào các khu vực do phe ly khai kiểm soát vào ngày 22 tháng 2 năm 2022. Điều này leo thang lên đỉnh điểm khi Nga chính thức xâm lược Ukraina toàn diện vào ngày 24 tháng 2 năm 2022.
Sau cuộc biểu tình Euromaidan và việc cách chức Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych vào ngày 22 tháng 2 năm 2014, cùng với tình hình bất ổn của lực lượng thân Nga ở Ukraina, các binh sĩ Nga không mang quân hàm đã kiểm soát các vị trí chiến lược và cơ sở hạ tầng tại Krym. Vào ngày 1 tháng 3 năm 2014, Hội đồng Liên bang Nga đã nhất trí thông qua nghị quyết cho phép Tổng thống Vladimir Putin sử dụng lực lượng quân sự ở Ukraina. Sau đó, Nga sáp nhập Krym thông qua một cuộc trưng cầu dân ý bị quốc tế chỉ trích rộng rãi.
Vào tháng 4 năm 2014, các cuộc biểu tình của phe thân Nga ở Donbas leo thang thành cuộc chiến giữa chính phủ Ukraine và lực lượng ly khai do Nga hậu thuẫn (gồm Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Cộng hòa Nhân dân Luhansk). Đến tháng 8, các phương tiện quân sự của Nga vượt biên giới tiến vào tỉnh Donetsk, dẫn đến thất bại của lực lượng Ukraina vào đầu tháng 9. Đến năm 2022, Nga chính thức tấn công Ukraina trên toàn diện.
1. Hoàn cảnh Lịch sử và Chính trị
1.1 Nền độc lập của Ukraina và Cách mạng Cam
Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Ukraina và Nga duy trì mối quan hệ gần gũi. Năm 1994, Ukraina đồng ý tham gia Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân với tư cách quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân. Toàn bộ vũ khí hạt nhân thời Liên Xô tại Ukraina được loại bỏ và phá hủy. Đổi lại, Nga, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ cam kết bảo vệ tính toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của Ukraina qua Bản ghi nhớ Budapest. Năm 1999, Nga ký Hiến chương An ninh Châu Âu, khẳng định quyền tự do lựa chọn liên minh an ninh của mỗi quốc gia. Dù vậy, sau khi nhiều nước Đông Âu gia nhập NATO, Tổng thống Putin cho rằng phương Tây đã vi phạm cam kết không mở rộng NATO về phía Đông.
Cuộc bầu cử tổng thống Ukraina năm 2004 nổ ra tranh cãi lớn sau khi ứng cử viên đối lập Viktor Yushchenko bị ngộ độc dioxin và nghi ngờ Nga có liên quan. Kết quả Thủ tướng Viktor Yanukovych thắng cử bị cáo buộc gian lận, châm ngòi cho cuộc “Cách mạng Cam”. Tòa án Tối cao Ukraina sau đó hủy kết quả và cho bầu cử lại, giúp Yushchenko lên làm Tổng thống. Phía Nga coi các cuộc “cách mạng màu” này là nỗ lực của Mỹ và châu Âu nhằm gây mất ổn định khu vực cận biên của Nga.
Tại Hội nghị thượng đỉnh Bucharest năm 2008, NATO tuyên bố Ukraina và Gruzia “sẽ trở thành thành viên trong tương lai”, dù không trao Kế hoạch Hành động Thành viên (MAP) do sự phản đối mạnh mẽ từ Nga. Đến cuối năm 2013, làn sóng biểu tình bùng nổ khi Tổng thống Yanukovych đột ngột từ chối ký Hiệp định Liên kết EU–Ukraina để quay sang thắt chặt quan hệ kinh tế với Nga.
2. Cục diện Chiến trường sau Bốn năm Xung đột (Tháng 2/2026)
Sau 4 năm chiến sự kể từ tháng 2/2022, Moskva hiện kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine. Cục diện chiến trường hiện ở thế giằng co, các bước tiến của Nga diễn ra chậm và chịu thiệt hại lớn. Ước tính từ đầu năm 2023 đến nay, Nga chỉ chiếm thêm khoảng 1,3% lãnh thổ Ukraine.
| Khu vực / Chỉ số | Diễn biến & Tình trạng Thực địa |
| Tỷ lệ kiểm soát lãnh thổ | Nga kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine. Từ năm 2023 đến 2026 chỉ tiến thêm khoảng 1,3%. |
| Khu vực Pokrovsk (Donetsk) | Trung tâm giao thông quan trọng gần như rơi vào tay Nga; Ukraine tuyên bố giữ phần phía Bắc và bảo vệ thị trấn Myrnohrad. Tốc độ tiến quân năm 2025 chỉ khoảng 70m/ngày. |
| Khu vực Kupiansk | Ukraine tuyên bố đã đẩy lùi quân Nga trong tháng 12/2025; Tổng thống Zelensky trực tiếp có mặt để khẳng định tình hình. |
Theo NATO và các tổ chức nghiên cứu quốc tế, lực lượng Nga chịu tổn thất thương vong lớn trong đợt giao tranh gần nhất. Tuy nhiên, Điện Kremlin phản bác các con số này và nhấn mạnh chỉ Bộ Quốc phòng Nga mới có thẩm quyền công bố dữ liệu chính thức. Hiện cả hai bên đều không công khai số liệu thiệt hại thực tế.
3. Tiến trình Hòa đàm và Quan điểm Các bên
Nỗ lực hòa đàm ba bên (Ukraine, Nga, Mỹ) vẫn lâm vào bế tắc. Tổng thống Zelensky lo ngại áp lực buộc Ukraine phải nhượng bộ lãnh thổ ở Donbass sẽ tạo tiền đề để Nga tái vũ trang và tiến sâu hơn về phía Tây trong tương lai.
Phía Ukraine tuyên bố sẵn sàng đóng băng xung đột theo đường ranh giới hiện tại nhưng từ chối rút quân khỏi các phần lãnh thổ còn kiểm soát ở tỉnh Donetsk. Trong khi đó, Nga yêu cầu Kiev phải rút hoàn toàn khỏi khoảng 20% diện tích còn lại của khu vực này, nơi tập trung nhiều đô thị công nghiệp và tuyến hậu cần quan trọng.
Nguồn: wikipedia.org
